چگونه خانواده‌اي نيكو بسازيم
اسلام براي رسيدن به اين هدف ارزشمند، آيين زندگي و تعليمات و آموزه‌هاي كليدي بيان كرده است تا فضاي خانه و خانواده پر از مهر و محبت شود و خانواده‌اي خوب و ايده‌آل به‌وجود آيد. در ادامه به برخي از اين آموزه‌ها مي‌پردازيم:
1. در آغاز تشكيل خانواده، زوجين بايد در انتخاب يكديگر دقّت كافي داشته باشند. پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، مي‌فرمايد: «إِذَا جَاءَكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ دِينَهُ وَخُلُقَهُ فَأَنْكِحُوهُ، إِلاَّ تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَ فَسَادٌ»؛ هرگاه فردي براي خواستگاري دخترتان آمد كه دين و اخلاق او را مي‌پسنديد، دخترتان را به نكاحش درآوريد؛ اگر چنين نكنيد، فتنه و فساد در زمين به‌راه مي‌‌افتد.(رواه الترمذي)
پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، مال و نسب را ملاك گزينش قرار نداد، بلكه معيار انتخاب را دين و اخلاق گذاشت تا خانواده بر بنياني سالم و مستحكم بنا گردد.
شخصي از حسن بصري پرسيد: «چه كسي را به همسري دخترم برگزينم؟» حسن بصري پاسخ داد: «كسي را كه از خداوند مي‌ترسد؛ اگر از او راضي شود، احترامش مي‌كند، و اگر بر او خشم گيرد، بر او ظلم نمي‌كند.» آري، فرد ديندار و خداترس به همسرش احترام مي‌گذارد و بر او ظلم روا نمي‌دارد و با همسر و فرزندانش بدرفتاري نمي‌كند؛ به اين دليل كه زندگي پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، را الگوي خود قرار مي‌دهد. پيامبراكرم فرموده است: «خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَ أَنَا خَيْرُكُمْ لأهلي»؛ بهترين شما كسي است كه بهترين رفتار را با خانواده‌اش داشته باشد و من از همة شما بهترين رفتار را با خانواده‌ام دارم.(رواه الترمذي) بنابراين شخصي كه مؤمن است و از الله مي‌ترسد، باور دارد كه رفتار خوب با افراد خانواده و تلاش براي خوشبخت كردن آنان، عبادتي است كه سبب قرب خداوند متعال مي‌شود.
در حديثي آمده است: «إِنَّ المَرْأَةَ تُنْكَحُ عَلَى دِينِهَا وَ مَالِهَا وَ جَمَالِهَا، فَعَلَيْكَ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يدَاكَ»؛ همسر بر اساس دين يا مال يا زيبايي انتخاب مي‌شود، پس تو همسرت را بر اساس دين انتخاب كن تا كامروا شوي.(رواه احمد) در حديثي ديگر چنين آمده است: «تُنْكَحُ المَرْأَةُ عَلَى إحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ: جَمَالِهَا وَ دِينِهَا وَ خُلُقِهَا، فَعَلَيْك بِذَاتِ الدِّينِ وَالْخُلُقِ»؛ زن بر اساس سه ويژگي انتخاب مي‌شود: زيبايي، دين، اخلاق. پس دين و اخلاق را معيار قرار بده.(رواه الِحاكِمِ و ابْنِ حِبَّان) نيز آن‌حضرت، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، مي‌فرمايد: «الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَخَيْرُ مَتَاعِهَا المَرْأَةُ الصَّالِحَةُ»؛ دنيا كالايي‌ست و بهترين كالاي دنيا زن صالح و ديندار است.(رواه مسلم)
همچنين زن صالح و نيك سبب خوشبختي شوهر و اهل خانه مي‌گردد. آن‌حضرت، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، مي‌فرمايد: «أَرْبَعٌ مِنَ اَلسعَادَةِ: المَرْأَةُ الصَّالِحَةُ، وَالمَسْكَنُ ألوَاسِعُ، وَاَلجَارُّ الصَّالِحُ، وَالمَرْكَبُ اَلهَنِيءُ، وَ أَرْبَع مِنَ اَلشًقَاوَةِ: اَلْجَارُ السُّوءُ، وَألمَرْأَةُ السُّوءُ، وَالْمسْكَنُ اَلضيقُ، وَالمَرْكَبُ السُّوءُ»؛ چهار چيز از نشانه‌هاي خوشبختي‌ست: زن نيكو، منزل وسيع و گشاده، همساية نيك، و سواري خوب. و چهار چيز از نشانه‌هاي نگون‌بختي‌ست: همساية بد، زن بداخلاق، منزل كوچك و سواري بد.(احمد و ابن‌حبان)
2. زوجين قبل از ازدواج يكديگر را ببينند. اسلام مي‌خواهد خانوادة خوشبختي شكل بگيرد؛ از اين‌رو تشويق كرده است كه قبل از ازدواج، دو همسر يكديگر را ببينند. آن‌حضرت، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، مي‌فرمايد: «ألارواح جنود مجندة، فما تعارف منها ائتلف، ما تناكر منها إختلف»؛ ارواح همه انسان‌ها در كنار هم بودند؛ آنهايي كه ويژگي‌هاي مشابهي با هم داشته‌اند،[در دنيا] با يكديگر دوست مي‌شوند، و آنهايي‌كه قبلاً مناسبتي با هم نداشته‌اند [در دنيا] از يكديگر دوري مي‌كنند.(متفق‌عليه)
از مغيره‌‌بن‌شعبه روايت شده است كه وي از خانمي خواستگاري كرد. پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، به او فرمود: «أنظر إليها؛ فانه أحري أن يؤدم بينكما؛ برو به او نگاه كن؛ زيرا اين كار باعث مودّت و الفت بين شما مي‌شود.(سنن ترمذي)
ارتباط زناشويي از ديدگاه اسلام زندگي‌اي است كه قوام و دوام آن بر دوستي و سازگاري، اعتماد و آرامش استوار است؛ و اين ويژگي‌ها زماني به‌وجود مي‌آيد كه انتخاب يكديگر براي تشكيل خانوادة مشترك از روي عشق و علاقه صورت بگيرد.
3. رعايت حقوق يكديگر. زوجين اگر حقوق يكديگر را كاملا رعايت نمايند، كشتي خانواده به سوي سلامتي و خوشبختي پيش مي‌رود. خداوند مي‌فرمايد: «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ» ؛ و زنان از همچون حقي كه[شوهران] به‌طور شايسته بر آنان دارند، برخوردارند و مردان بر آنان [به مرتبتي] برتري دارند و خداوند غالب استواركار است.(بقره:228) همچنين خداوند در مورد حسن معاشرت با زنان فرموده است: «وَ عَاشِرُوهُنَّ بِالمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَ يَجْعَلَ اللهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً»؛ و با آنان به شايستگي رفتار كنيد. اگر آنان را خوش نداريد [بدانيد] چه‌بسا چيزي را خوش نداريد و خداوند در آن چيز خير بسيار قرار دهد.(نساء:19) و برهمين‌اساس ابوذر، رضي‌الله‌عنه، روش درست هم‌زيستي را به همسرش اين‌گونه مي‌آموزد: «زماني كه مرا عصباني يافتي، خشنودم كن؛ من هم هنگامي كه تو را خشمگين ديدم، خشنود خواهم كرد؛ در غير اين‌صورت نمي‌توانيم همديگر را همراهي و باهم زندگي كنيم.»
روايت شده است كه شخصي نزد حضرت عمر، رضي‌الله‌عنه، آمد تا از بداخلاقي همسرش نزد او شكايت كند. كنار در، منتظر بيرون‌آمدن اميرالمومنين شد. در همين لحظه سروصداي همسر ايشان را شنيد، بنابراين برگشت و با خود گفت: وقتي حال عمر كه اميرالمؤمنين است و شدت و سخت‌گيري دارد، چنين است، پس حال من چگونه خواهد بود؟! حضرت عمر، رضي‌الله‌عنه، از خانه خارج شد و ديد آن مرد برگشته است. صدايش كرد و گفت: مشكلت چيست اي مرد؟ گفت: آمدم تا نزد شما از گستاخي و بدخلقي همسرم شكايت كنم، اما از همسر شما نيز چنان رفتاري را مشاهده كردم، لذا برگشتم و گفتم: وقتي حال اميرالمؤمنين با همسرش چنين است، پس حال من چگونه خواهد بود؟! حضرت عمر، رضي‌الله‌عنه، گفت: اي برادر به‌خاطر حقوقي كه او بر من دارد، تحملش مي‌كنم. برايم غذا و نان مي‌پزد، لباسهايم را مي‌شويد، فرزندم را شير مي‌دهد، و قلبم با او آرام مي‌گيرد و از حرام حفاظت مي‌شود. مرد گفت: همسر من نيز اين‌گونه است. حضرت عمر، رضي‌الله‌عنه، گفت: پس تحملش كن.
الگوگرفتن از زندگي رسول‌الله، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، زندگي سرشار از محبت و سازگاري را به ارمغان خواهد آورد. آن‌حضرت، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، هيچ‌گاه همسري را كتك نزد. رسول خدا، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، خديجه، رضي‌الله‌عنها، را بسيار دوست داشت؛ زيرا او نمونة بارز يك همسر نيكو بود كه در تمام مشكلات و مصايب در كنار شوهر بود و او را تسلي مي‌داد. او بود كه هنگام نزول وحي به پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، گفت: «كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللهِ لاَ يُخْزِيكَ اللهُ أَبَداً، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَ تَحْمِلُ الْكَلَّ، وَ تَكْسِبُ المَعْدُومَ، وَ تَقْرِى الضَّيْفَ، وَ تُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ»؛ هرگز چنين نيست تو را مژده باد! قسم به‌خدا، پروردگار هرگز تو را ضایع نخواهد كرد؛ زيرا تو با خويشاوندان صلةرحم و احسان مي‌كني، بار ضعيفان را به‌دوش مي‌كشي، به بينوايان مي‌رسي، و از مهمان به خوبي پذيرايي مي‌كني، و در مشكلات و مصايب به داد مردم مي‌رسي.(رواه البخاري)
حضرت خديجه، رضي‌الله‌عنها، به‌خاطر اين حسن معاشرت، مستحق بشارت آن‌حضرت، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، شد. از ابي‌اوفي، رضي‌الله‌عنه، سؤال شد: «آيا رسول‌الله، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، خديجه را به خانه‌اي در بهشت بشارت داد؟» پاسخ داد: «نَعَمْ بَشَّرَهَا بِبَيْتٍ فِى الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ»؛ بله، ايشان را به قصري در بهشت بشارت داد كه نه در آن هياهو و فريادي است و نه رنج و خستگي‌اي.(متفق‌عليه) چون او هرگز صدايش را بر صداي پيامبر، صلّي‌الله‌عليه‌وسلّم، بلند نكرد و هيچ‌گاه او را خسته نكرد و نرنجاند، بلكه هرگونه خستگي و ناراحتي را از او زدود، از هر ترس و وحشتي او را رهانيد، و هر سختي و مشكلي را بر او آسان نمود. خداوند از او راضي و خشنود باد.
خداوند زوج‌آفريدن انسان‌ها را نشانه‌اي از نشانه‌هاي قدرتش قرار داده است:«وَ مِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ»؛ و از نشانه‌هايش آن است كه برايتان از [جنس] خودتان همسراني آفريد تا با آنها آرام گيريد و بين شما دوستي و مهرباني مقرر داشت. بي‌گمان در اين [كار] براي گروهي كه مي‌انديشند ماية عبرتي است.(روم:21) خداوند متعال ازدواج را ماية آرامش، آسايش و اطمينان قرار داده است و چه سخني بليغ‌تر از اين قول خداوند است: «لتسكنوا إليها»؛ تا با آنها آرام بگيريد.
برخي از پدران به‌خاطر حرص بر درآمد و شغل دختران مانع ازدواج آنها مي‌شوند، يا آنها را به عقد كسي درمي‌آورند كه مال بيشتري بپردازد و گويي دختر كالايي است كه خريد و فروش مي‌شود! اما در مقابل افراد بسياري هستند كه براي دخترانشان افراد صالح و نيكوكار انتخاب مي‌كنند؛ زيرا باور دارند كه دختران امانت هستند و خداوند در روز قيامت در مورد آنها سؤال مي‌كند. بنابراين چنين پدري مي‌كوشد كه امانت را در دست امانتدارِ صاحب دين و اخلاق بسپارد. سعيدبن‌مسيب، رحمه‌الله، اين‌گونه پدري بود. او يكي از شاگردانش را كه در دين و اخلاق نمونه بود براي ازدواج با دخترش برگزيد. آنهم در زماني كه اميران و وزيران به خواستگاري دخترش آمده بودند، اما او به آنها جواب رد داده بود. وي به شاگردش گفت: ازدواج نمي‌كني؟ گفت: اي امام چه كسي دخترش را به من مي‌دهد؟ سعيدبن‌مسيب گفت: من دخترم را به تو مي‌دهم. شاگرد با تعجب گفت: آيا من با دختر سعيد ازدواج كنم حال آنكه اميران و وزيران به خواستگاري او آمدند و جواب رد شنيدند؟ سعيدبن‌مسيب گفت: آري. سپس كساني را كه در مسجد حضور داشتند صدا زد و در مقابل چند درهم عقد او را بست. شاگرد مي‌گويد: سخت به وجد آمدم و با خوشحالي به خانه بازگشتم. عصر آن روز هنگام غروب خورشيد دربِ منزلم به صدا درآمد. وقتي در را گشودم، امام سعيد را جلوي درب يافتم. با خود گفتم شايد از پيشنهادش پشيمان شده است. پرسيدم: شما اينجا آمده‌ايد امام؟ مرا خبر مي‌كرديد نزدتان مي‌آمدم. سعيدبن مسيب گفت: خدمت افرادي مثل تو بايد رسيد، ما دخترمان را به ازدواج تو درآورديم، ترسيدم چون شب را به حالت مجردي سپري كني، خداوند مرا مورد محاسبه قرار دهد. لذا همسرش را به او تحويل داد و مبلغي پول نيز به او هديه كرد و گفت: بارك الله لك و بارك عليك و جمع بينكما علي الخير.
روايت شده است كه مرد مسني نزد پيامبراكرم آمد و از فرزندش شكايت كرد و گفت: يا رسول‌الله! زماني كه فرزندم ضعيف و فقير بود و من نيرومند و غني، هرآنچه يك پدر مهربان براي فرزند نيازمندش تهيه مي‌كند، برايش فراهم كردم، اما اكنون كه من ضعيف و ناتوان و او قوي و غني شده است و من به مالش نياز پيدا كرده‌ام، بخل مي‌ورزد و احسان و نيكي‌اش را از من دريغ مي‌دارد. پيامبراكرم گريست و به فرزندش فرمود: «أنت و مالك لأبيك»؛ تو با سرمايه‌ات مال پدرت هستي.(نصب‌الرايه:3/344)
دين ما از ما مي‌خواهد خانواده‌اي تشكيل دهيم كه همه افراد در آن با مهرباني، دوستي و ترحم با هم رفتار كنند. دستورات خداوند را در زندگي‌شان اجرا كنند. زندگي رسول‌الله را الگوي خود قرار دهند. بزرگتر بر كوچكتر شفقت داشته باشد و كوچكتر احترام بزرگتر را رعايت كند. اين خانواده ماية روشني چشم اهل و جامعه‌اش مي‌شود. خداوند در وصف عبادالرحمن مي‌فرمايد: «وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَ ذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا»؛ كساني كه مي‌گويند: پروردگارا، از همسران و فرزندانمان ماية روشني چشم به ما عنايت كن، و ما را پيشواي پرهيزگاران ساز.(فرقان:74 ) منبع: ندای اسلام
بشری روزنه ای است برای تابیدن نور .نگاهی بشارت آمیز به سیر حوادث دارد ودر تلاش است مژده بخش روشنی ومحبت باشد به امید رویش ایمان در درونهای خسته ی امروزی گام نهاده وهدیه های خود را خالصانه درمعرض دیدگان می نهد .